Historia Szkoły

O potrzebie założenia miejscowej szkoły w miasteczku napisał 1 lipca 1810 roku właściciel Koźminka  Józef Kiełczewski w formie zalecenia do Burmistrza Policji Koźmińskiej  „by w porozumieniu z proboszczem Andrzejem Rychłowskim – pół szpitala na szkółkę przeznaczył i dzieci do uczenia zachęcił”.

Miejscową szkołę założono w  1818 roku, co potwierdza „Protokół zawiązania szkoły elementarnej w mieście Koźminku w Obwodzie i województwie Kaliskim, w Okręgu III spisany 29 grudnia 1818 roku przez organizatora szkółek tego obwodu ks. Bonawenturę Piaseckiego.

Szkoła nie miała charakteru wyznaniowego: mogły do niej uczęszczać dzieci katolików, ewangelików i wyznania mojżeszowego.

Na jej pomieszczenia oraz mieszkanie nauczyciela przeznaczono dotychczasowy budynek szpitala, wybudowany przez właścicieli miasta i obywateli, a usytuowany na gruncie kościelnym, przy trakcie obok kościoła. Później szkołę przeniesiono  do byłego domu beneficjum kościelnego przy ulicy Szkolnej. Szkoła była utrzymywana do 1868 roku z fundacji miasta Koźminek. Zgodnie z ówczesnym zwyczajem szkoła miała dozór, w skład którego wchodzili: miejscowy proboszcz ks.  Mateusz Kumkowski. Burmistrz Franciszek Wisniewski, kasjer miejski Bogumił Berent, reprezentanci obywateli Koźmnika –Szymon Frasunkiewicz, Szczepan Maniszewski, Jan Muszyński, Stanisław Spławski, a także ławnicy: ze wsi Złotniki – Wincenty Kucharzak, z  Chodybek – Wawrzyn Kwasny.

W 1903 roku obok domu, który należał do beneficjum, gmina wybudowała murowaną parterową szkołę.

Z zachowanych źródeł udało się  ustalić nazwiska niektórych nauczycieli szkoły w Koźminku, pracujących w niej i kierujących nią od 1828 roku. Byli to: Józef Szumowski (od 1828), Józef Kosek (od 1846), Joachim Kaczyński (od 1854), August Kornaszewski z Hrubieszowa (od 1862), Jan Antoni Reppel z Pyzdr (od 1869), Franciszek Świeciakowski, Czerniak, Szczygieł,. M Nuszkiewicz (od 1878), Józef Rozalski (w latach 11881 – 1882), Stanisław Czernielewski (1882-1885), Michał Marciniak (1885-1896), Golański (1896 – 15.01.1901), Leokadia Bekier( od 15.01 1901 – 1906), Antoni Petrykowski( 1906-1913), Jan Łoziński (1913-1921), od 1918 byl kierownikiem szkoły.

Lata wojny nie przerwały działalności placówki, przynosząc obok zwiększenia liczby dzieci, znaczące zmiany w jej organizacji. W 1915 roku ustanowiono dozór szkoły w osobach wójta Karpisiewicza i Władysława Buchnajzera, a język rosyjski został usunięty z programów nauczania. W roku szkolnym 1918/1919 szkoła została przemianowana na dwuklasową.

W 1917 roku do szkoły koźmineckiej uczęszczało 40 dzieci, w tym 26 chłopców  i 14 dziewczynek. W roku następnym liczba uczniów wzrosła do 50, w tym 38 chłopców. Dalszy wzrost liczebności uczniów spowodował powiększenie się grona nauczycielskiego. W czasie, gdy kierownikiem szkoły był nauczyciel geografii Walerian Czapowski (1921-26) nauczaniem obok niego  zajmowali się: R. Kuske (rachunki, przyroda), S. Buczkowska (rachunki, język polski) oraz Stanisław Osadnik (język polski, historia). W roku 1923 uczyli w szkole między innymi: Bańkowska z Chodybek (geografia), Kryszka, Kuske, Czapowski, Szmajdziński.

W okresie międzywojennym powstała kosztem gminy szkoła siedmioklasowa. Jej program realizowano w trudnych warunkach lokalowych „w najętych domach: przy protestanckim kościele i w rynku, w najętym lokalu Fibicka”. Siedem oddziałów mieściło się w sześciu punktach miasta, a niektóre z nich były małe i liche. Zajęcia szkolne nie mogły odbywać się w budynku dawnej szkoły, gdyż Niemcy zamienili go na  mieszkania dla nauczycieli.

W roku 1925 szkoła liczyła 234 uczniów, a w roku 1933/34 liczba dzieci uczęszczających do szkoły wzrosła do 608, w tym 269 chłopców i 339 dziewczynek W 12 oddziałach pracowało 12 nauczycieli i 2 katechetów.

W latach trzydziestych XX wieku budowę nowej szkoły uruchomił starosta kaliski Potocki. W skład komitetu Budowy Szkoły wchodzili: wójt gminy Kałach, kierownik szkoły Seweryn Kulpiński, Roman Falkowski, M. Kruczkowski i Jan Pawlaczyk. Budowę rozpoczęto w lipcu 1933 roku. Budynek powstał z funduszów  gminy i pożyczki zaciągniętej w Towarzystwie wspierania Budowy Publicznych Szkół Powszechnych i Sejmiku Powiatowego w Kaliszu.

1 grudnia 1934 roku ks. Kochanowicz poświęcił nową szkołę. Od 1 listopada 1935 roku obowiązki kierownika  sprawowała Wiktoria Kulpińska. W szkole pracowało wówczas jedenastu nauczycieli: Aniela Basińska, Stefania Dudrakówna, Janina Fołtynowa, Olga Senycianka, Stefania Magdzińska (nauczyciel kontraktowy), Felicja Matejska (praktykantka), Maria Perkalowa (katechetka), Karol Jerzy Michel, Jan Kubicki, Edward Sielicki i Józef Tomczyk. Ze statystyk wynika, że w roku 1936 w szkole uczyło się 575 dzieci z Koźminka i okolicznych wsi. Dzieci pochodziły zwykle z rodzin niezamożnych. Dzięki pomocy komitetów powiatowych i gminnych, a także samopomocy uczniowskiej, prowadzono dożywianie 185 dzieci, w tym 107 starszych i 78 młodszych.

Od 1 lipca 1936 roku kierownikiem szkoły został Andrzej Gurowski z Turku. Szkoła liczyła wówczas 12 oddziałów, w których ogółem naukę pobierało 502 dzieci.

Od 1 września do 9 października 1939 roku szkoła koźminecka była zamknięta W październiku władze niemieckie uruchomiły szkołę z niepełnym personelem nauczycielskim. Od 24 października 1939 roku do 21 stycznia 1945 roku uczyły się w niej tylko dzieci obywateli polskich narodowości niemieckiej. Uczył je wówczas były nauczyciel szkoły polskiej – Karol Michel oraz nauczyciele niemieccy.

Kierownika szkoły A. Gurowskiego aresztowano 15 kwietnia 1940 roku i przewieziono do obozu koncentracyjnego w Mauthausen, gdzie 8 sierpnia 1941 roku zmarł. W 1960 roku na korytarzu szkoły wmurowano tablice upamiętniającą tego nauczyciela.

W styczniu 1945 roku podczas ofensywy sowieckiej szkoła utraciła część pomocy naukowych. Po przejściu frontu, 21 stycznia 1945 roku, porządkowaniem  szkoły zajęła się trójka obecnych na miejscu nauczycieli: Antoni Nagler, Helena Naglerowa, Jan Stanny. 12 lutego 1945 roku rozpoczęto nauczanie. Otwarto  13 oddziałów, do których uczęszczało 512 dzieci. Klas pierwszych, przyjmujących dzieci w wieku  od 9-15 lat było 6, drugich –3, trzecich – 2, czwartych i piątych po jednej. 15 lutego 1945 roku ks. Kwiatkowski z Liskowa odprawił nabożeństwo dla dzieci w kościele w Złotnikach. 28 lutego dokonano wyboru Komitetu Rodzicielskiego. W szkole koźmineckiej  zaraz po wojnie pracowali także: Konstanty Ostojski, Jadwiga Ostojska oraz Daniela Gurowska i Kazimierz Muszyński.

14 lipca 1945 roku dotychczasowy kierownik szkoły  A. Nagler został zwolniony z zajmowanego stanowiska z powodu aresztowania go przez  Urząd Bezpieczeństwa Publicznego za współpracę z AK. 1 września 1945 roku Inspektor Szkolny powierzył  kierownictwo szkoły Janowi Wolakowi. Według stanu  z 10 września 1945 roku do 12 oddziałów szkoły siedmioklasowej uczęszczało 458 uczniów, nauczaniem których zajmowało się 8 nauczycieli: Maria Dawidowicz, Janina Foltynowa, Helena Naglerowa, Konstanty Ostojski, Jadwiga Ostojska, Waleria Zaborska i Jan Stanny, a od 31 października – Marian Didkowski.

Bibliografia:

  • Wańka Danuta, Koźminek zarys dziejów, Kalisz 2000
  • Kronika szkolna Szkoły Koźmińskiej
  • Kronika szkolna 7-klasowej Szkoły Powszechnej w Koźminku

Autor: Elżbieta Wawrzyniak